Presente de indicativo
El verbo perifrástico tiene dos piezas: el participio da el aspecto (erosi, erosten, erosiko) y el auxiliar, las personas y el tiempo (dut, nuen). Sobre el aspecto, ver aspecto. El mismo auxiliar sirve para tres valores:
- Liburua erosi dut: he comprado el libro (hoy o hace poco).
- Liburuak erosten ditut: compro libros (costumbre).
- Liburua erosiko dut: compraré el libro.
El sistema lo decide el verbo:
- NOR: sin objeto; el sujeto se mueve, cambia o está en un estado: joan (ir), etorri (venir), jaiki (levantarse), bizi izan (vivir).
- NOR-NORK: alguien hace algo, y el sujeto lleva -k (ergativo): erosi (comprar), ikusi (ver), jan (comer), egin (hacer).
- NOR-NORI: algo le pasa a alguien: gustatu (gustar), iruditu (parecer), ahaztu (olvidarse: ahaztu zait).
- NOR-NORI-NORK: alguien le da algo a alguien: eman (dar), esan (decir), erakutsi (enseñar), bidali (enviar). En batua también lagundu (ayudar): lagundu diot.
NOR
Nivel: A1. Es también el verbo izan (ser): ni irakaslea naiz. Para decir dónde o cómo se está se usa egon, que es sintético: ver verbos sintéticos.
| Nor | izan |
|---|---|
| ni | naiz |
| zu | zara |
| hura | da |
| gu | gara |
| zuek | zarete |
| haiek | dira |
Goizero zazpietan jaikitzen naiz (me levanto a las siete cada mañana). Gure lagunak Bilbon bizi dira (nuestros amigos viven en Bilbao).
NOR-NORK
Nivel: A1. Cuando el objeto es una o varias cosas, el auxiliar marca también su número: liburua erosi dut (he comprado el libro), liburuak erosi ditut (he comprado los libros).
| Nork | Nor: hura | Nor: haiek |
|---|---|---|
| nik | dut | ditut |
| zuk | duzu | dituzu |
| hark | du | ditu |
| guk | dugu | ditugu |
| zuek | duzue | dituzue |
| haiek | dute | dituzte |
Cuando el objeto es una persona (ikusi zaitut, te he visto; ez nauzu ulertzen, no me entiendes):
| Nork / Nor | ni | zu | gu | zuek |
|---|---|---|---|---|
| nik | zaitut | zaituztet | ||
| zuk | nauzu | gaituzu | ||
| hark | nau | zaitu | gaitu | zaituzte |
| guk | zaitugu | zaituztegu | ||
| zuek | nauzue | gaituzue | ||
| haiek | naute | zaituzte | gaituzte | zaituztete |
Las casillas vacías son reflexivas (neure burua ikusten dut, me veo a mí mismo), no un auxiliar especial.
NOR-NORI
Nivel: A1 en tercera persona (zait, zaizkit). Con NOR ni o zu (natzaizu, zatzaizkit) es de C1.
| Nori | Nor: hura | Nor: haiek |
|---|---|---|
| niri | zait | zaizkit |
| zuri | zaizu | zaizkizu |
| hari | zaio | zaizkio |
| guri | zaigu | zaizkigu |
| zuei | zaizue | zaizkizue |
| haiei | zaie | zaizkie |
Mendia gustatzen zait (me gusta el monte). Mendiak gustatzen zaizkit (me gustan los montes). Lo que gusta es el NOR, y decide entre zait y zaizkit.
NOR-NORI-NORK
Nivel: A1. Las formas se montan con estas piezas: di- + (si NOR es plural, -zki-) + NORI + NORK. Por ejemplo: di-zki-o-t (yo a él, ellos).
Con objeto singular (amari liburua eman diot, le he dado el libro a mi madre):
| Nork / Nori | niri | zuri | hari | guri | zuei | haiei |
|---|---|---|---|---|---|---|
| nik | dizut | diot | dizuet | diet | ||
| zuk | didazu | diozu | diguzu | diezu | ||
| hark | dit | dizu | dio | digu | dizue | die |
| guk | dizugu | diogu | dizuegu | diegu | ||
| zuek | didazue | diozue | diguzue | diezue | ||
| haiek | didate | dizute | diote | digute | dizuete | diete |
Con objeto plural (amari liburuak eman dizkiot, le he dado los libros):
| Nork / Nori | niri | zuri | hari | guri | zuei | haiei |
|---|---|---|---|---|---|---|
| nik | dizkizut | dizkiot | dizkizuet | dizkiet | ||
| zuk | dizkidazu | dizkiozu | dizkiguzu | dizkiezu | ||
| hark | dizkit | dizkizu | dizkio | dizkigu | dizkizue | dizkie |
| guk | dizkizugu | dizkiogu | dizkizuegu | dizkiegu | ||
| zuek | dizkidazue | dizkiozue | dizkiguzue | dizkiezue | ||
| haiek | dizkidate | dizkizute | dizkiote | dizkigute | dizkizuete | dizkiete |