Orainaldia (indikatiboa)
Aditz perifrastikoak bi zati ditu: partizipioak aspektua ematen du (erosi, erosten, erosiko), eta laguntzaileak pertsonak eta denbora (dut, nuen). Aspektuari buruz, ikus aspektua. Laguntzaile berak hiru denbora-balio ditu:
- Liburua erosi dut: gaur edo oraintsu egina.
- Liburuak erosten ditut: ohitura.
- Liburua erosiko dut: etorkizuna.
Sistema aditzak berak erabakitzen du:
- NOR: ez dago objekturik; subjektua mugitzen da, aldatzen da edo egoera batean dago: joan, etorri, jaiki, bizi izan.
- NOR-NORK: norbaitek zerbait egiten du, eta subjektuak -k hartzen du: erosi, ikusi, jan, egin.
- NOR-NORI: zerbait norbaiti gertatzen zaio: gustatu, iruditu, ahaztu (ahaztu zait).
- NOR-NORI-NORK: norbaitek zerbait ematen dio norbaiti: eman, esan, erakutsi, bidali. Batuan lagundu ere bai: lagundu diot.
NOR
Maila: A1. Izan aditz nagusia ere bada: ni irakaslea naiz. Non edo nola dagoen esateko, egon erabiltzen da, trinkoa: ikus aditz trinkoak.
| Nor | izan |
|---|---|
| ni | naiz |
| zu | zara |
| hura | da |
| gu | gara |
| zuek | zarete |
| haiek | dira |
Goizero zazpietan jaikitzen naiz. Gure lagunak Bilbon bizi dira.
NOR-NORK
Maila: A1. Objektua gauza bat edo batzuk direnean, laguntzaileak objektuaren numeroa ere markatzen du: liburua erosi dut, liburuak erosi ditut.
| Nork | Nor: hura | Nor: haiek |
|---|---|---|
| nik | dut | ditut |
| zuk | duzu | dituzu |
| hark | du | ditu |
| guk | dugu | ditugu |
| zuek | duzue | dituzue |
| haiek | dute | dituzte |
Objektua pertsona bat denean (ikusi zaitut, ez nauzu ulertzen):
| Nork / Nor | ni | zu | gu | zuek |
|---|---|---|---|---|
| nik | zaitut | zaituztet | ||
| zuk | nauzu | gaituzu | ||
| hark | nau | zaitu | gaitu | zaituzte |
| guk | zaitugu | zaituztegu | ||
| zuek | nauzue | gaituzue | ||
| haiek | naute | zaituzte | gaituzte | zaituztete |
Hutsik dauden laukiak bihurkariak dira (neure burua ikusten dut), ez laguntzaile berezi bat.
NOR-NORI
Maila: A1 hirugarren pertsonan (zait, zaizkit). NOR ni edo zu denean (natzaizu, zatzaizkit) C1ekoak dira.
| Nori | Nor: hura | Nor: haiek |
|---|---|---|
| niri | zait | zaizkit |
| zuri | zaizu | zaizkizu |
| hari | zaio | zaizkio |
| guri | zaigu | zaizkigu |
| zuei | zaizue | zaizkizue |
| haiei | zaie | zaizkie |
Mendia gustatzen zait. Mendiak gustatzen zaizkit. Gustatzen dena da NOR, eta hark erabakitzen du zait ala zaizkit.
NOR-NORI-NORK
Maila: A1. Formak zati hauekin osatzen dira: di- + (NOR plurala bada, -zki-) + NORI + NORK. Adibidez: di-zki-o-t (nik hari haiek).
Objektua bakarra denean (amari liburua eman diot):
| Nork / Nori | niri | zuri | hari | guri | zuei | haiei |
|---|---|---|---|---|---|---|
| nik | dizut | diot | dizuet | diet | ||
| zuk | didazu | diozu | diguzu | diezu | ||
| hark | dit | dizu | dio | digu | dizue | die |
| guk | dizugu | diogu | dizuegu | diegu | ||
| zuek | didazue | diozue | diguzue | diezue | ||
| haiek | didate | dizute | diote | digute | dizuete | diete |
Objektua plurala denean (amari liburuak eman dizkiot):
| Nork / Nori | niri | zuri | hari | guri | zuei | haiei |
|---|---|---|---|---|---|---|
| nik | dizkizut | dizkiot | dizkizuet | dizkiet | ||
| zuk | dizkidazu | dizkiozu | dizkiguzu | dizkiezu | ||
| hark | dizkit | dizkizu | dizkio | dizkigu | dizkizue | dizkie |
| guk | dizkizugu | dizkiogu | dizkizuegu | dizkiegu | ||
| zuek | dizkidazue | dizkiozue | dizkiguzue | dizkiezue | ||
| haiek | dizkidate | dizkizute | dizkiote | dizkigute | dizkizuete | dizkiete |