Verbos sintéticos
La mayoría de los verbos son perifrásticos (erosten dut), pero unos pocos se conjugan sin auxiliar: nago (estoy), noa (voy), dakit (sé). La forma sintética dice lo que pasa en ese momento; para la costumbre se usa la perifrástica: etxean nago (estoy en casa, ahora), pero etxean egoten naiz (suelo estar en casa).
Según el HEOC, en cada nivel se aprenden estos:
- A1: egon (estar), eduki (tener).
- A2: joan (ir), etorri (venir), ibili (andar), eraman (llevar), jakin (saber).
- B1: ekarri (traer), esan (decir), iruditu (parecer: dirudi) y las órdenes de tercera persona con -la (Etxera doala!, que se vaya a casa; Isilik dagoela!, que se esté callado).
- B2: iraun (durar), erabili (usar), etzan (yacer), iritzi (opinar, llamarse: deritzot).
- C1: jario (manar: dariola).
NOR
Presente:
| Nor | egon | joan | etorri | ibili |
|---|---|---|---|---|
| ni | nago | noa | nator | nabil |
| zu | zaude | zoaz | zatoz | zabiltza |
| hura | dago | doa | dator | dabil |
| gu | gaude | goaz | gatoz | gabiltza |
| zuek | zaudete | zoazte | zatozte | zabiltzate |
| haiek | daude | doaz | datoz | dabiltza |
Pasado:
| Nor | egon | joan | etorri | ibili |
|---|---|---|---|---|
| ni | nengoen | nindoan | nentorren | nenbilen |
| zu | zeunden | zindoazen | zentozen | zenbiltzan |
| hura | zegoen | zihoan | zetorren | zebilen |
| gu | geunden | gindoazen | gentozen | genbiltzan |
| zuek | zeundeten | zindoazten | zentozten | zenbiltzaten |
| haiek | zeuden | zihoazen | zetozen | zebiltzan |
Non zaude? (¿dónde estás?) Lanera noa (voy al trabajo). Autobusa badator (ya viene el autobús). Zer moduz zabiltza? (¿qué tal andas?)
NOR-NORK
Con NOR hura, en presente. Si el objeto es plural, se añade -zki- o -tza-: dauzkat, dakizkit, daramatzat, dakartzat.
| Nork | jakin | eduki | eraman | ekarri | esan |
|---|---|---|---|---|---|
| nik | dakit | daukat | daramat | dakart | diot |
| zuk | dakizu | daukazu | daramazu | dakarzu | diozu |
| hark | daki | dauka | darama | dakar | dio |
| guk | dakigu | daukagu | daramagu | dakargu | diogu |
| zuek | dakizue | daukazue | daramazue | dakarzue | diozue |
| haiek | dakite | daukate | daramate | dakarte | diote |
Pasado:
| Nork | jakin | eduki | eraman | ekarri |
|---|---|---|---|---|
| nik | nekien | neukan | neraman | nekarren |
| zuk | zenekien | zeneukan | zeneraman | zenekarren |
| hark | zekien | zeukan | zeraman | zekarren |
| guk | genekien | geneukan | generaman | genekarren |
| zuek | zenekiten | zeneukaten | zeneramaten | zenekarten |
| haiek | zekiten | zeukaten | zeramaten | zekarten |
Ez dakit non dagoen (no sé dónde está). Zer diozu? (¿qué dices?) Aterkia daramazu? (¿llevas el paraguas?)
Esan sintético (diot, dio) y el auxiliar NOR-NORI-NORK (esan diot) se parecen, pero no son lo mismo: zer dio? (¿qué dice?) frente a zer esan dio? (¿qué le ha dicho?).